Nobel

Niet het synoniem van edelmoedig of hoogstaand maar Alfred, geboren in 1833 in Stockholm, Zweden, die Nobel bedoel ik. Van beroep scheikundige en zakenman. Deze combinatie zorgde voor zijn zoektocht naar een methode om het hoogst gevoelige explosief nitroglycerine stabiel te krijgen. Die zoektocht was niet zonder gevaar want verschillende experimentele explosies hebben het leven gekost aan meerdere medewerkers waaronder een broer van hem. Uiteindelijk slaagde hij in zijn opzet en noemde het resultaat dynamiet. En werd schatrijk van de verkoop aan wapenfabrikanten en mijnbouwondernemingen.

Alfred Nobel las op een dag zijn eigen overlijdensbericht doordat hij werd verwisseld met een andere broer, die was overleden. Hij werd betiteld als ‘handelaar in de dood’ die door zijn uitvinding rijk was geworden van het oorlogsleed de mensheid aangedaan. Daar was hij zo oprecht door geschokt dat hij ging nadenken over een andere, meer positieve bijdrage aan diezelfde mensheid. En kwam op het idee dat van de rente van zijn, door het dynamiet verdiende kapitaal, elk jaar na zijn dood op zijn sterfdag vijf prijzen moesten worden uitgereikt. Bestemd voor diegenen, die in de voorgaande jaren aan de mensheid het grootste nut hebben verschaft. Compensatie van het zuiverste soort!

Meer lezenNobel

Terugblik 2017-2018

Een boeiend aspect aan een terugblik is de beoordeling van de laatste vooruitblik, een jaar geleden onder woorden gebracht als ‘een aardig streven voor het komende seizoen’:

De teams 1 en 7 kampioen (indien het team blijft bestaan) en handhaving door de vijf gepromoveerde teams. En omdat het bekerteam heeft bewezen derde te kunnen worden, ligt de eerste plaats ook binnen de mogelijkheden.

Meer lezenTerugblik 2017-2018

L’esprit d’escalier

Een mooie Franse uitdrukking, die niet goed te vertalen is. ‘De geest op de trap’ komt dicht in de buurt, maar dekt de Franse lading niet echt. Iedereen heeft er wel eens mee te maken gehad. Ook als je de uitdrukking niet zou kennen. Je hebt bijvoorbeeld een sollicitatiegesprek gevoerd of aan een discussie meegedaan. En dan opeens, ’s avonds als je naar bed gaat, schiet je te binnen wat je beter had kunnen zeggen: een andere formulering, een gevat antwoord of een afdoend argument. Te laat dus. Dat is l’esprit d’escalier. Lang heb ik gemeend dat de trap betrekking had op ‘de trap naar boven,’ waar de slaapvertrekken zijn en dus met het naar bed gaan. Als je geest ontspannen raakt. Maar bij nadere beschouwing ligt dat toch anders, heel anders zelfs. De uitdrukking heeft te maken met een trap naar beneden en wordt toegeschreven aan de schrijver en filosoof Denis Diderot. Hij bevond zich regelmatig in een gezelschap dat met elkaar aan het discussiëren was. In een soort sociëteit in een statig oud herenhuis, in het Parijs van de tweede helft van de achttiende eeuw. Geen dames, heel vreemd in feite want dames discussiëren als geen ander. Zal wel een herensociëteit geweest zijn. Er werd een opmerking gemaakt waardoor hij geheel uit zijn doen raakte. Een gevoelig typje dus, die Diderot. Hij had geen weerwoord en besloot meteen te vertrekken. Die oude herenhuizen beschikten over een souterrain, dat ongeveer een meter boven straatniveau uitstak om gemakkelijker via een luik bevoorraad te kunnen worden vanaf de straat. En dat betekende een trap van de voordeur naar beneden naar de straat toe. Onderaan de trap had je dus het pand verlaten en het gezelschap de rug toegekeerd. En uitgerekend op dat moment krijg je de ingeving, de geest, van wat je reactie had moeten zijn. En is dan als mosterd na de maaltijd. Ook dat bestaat in het Frans: c’est de la moutarde après dîner.

Meer lezenL’esprit d’escalier

Afbreken

Afgebroken schaakpartijen kwamen regelmatig voor in de vorige eeuw. Sommigen onder ons hebben er ongetwijfeld wel eens mee te maken gehad gezien de gemiddelde leeftijd van 57 jaar van de deelnemers aan onze huidige interne competitie. Beide spelers hebben voldaan aan het voorgeschreven aantal zetten in de verplichte hoeveelheid tijd, maar het is te laat geworden om door te spelen. Morgen weer werken of naar school. De speler aan zet bedenkt zijn zet, zet de klok stil en noteert de zet op een afbreekpapiertje, afgeschermd door een hand en angstvallig om zich heen kijkend. Want stel je voor dat de vijand het ziet. Dat kleine stukje papier wordt zo vaak mogelijk dubbel gevouwen waarbij de laatste vouw veel moeite kost en ermee naar de competitie- of wedstrijdleider. Die stopt het beduimelde vod in een speciaal daarvoor bestemde enveloppe plus alle relevante gegevens en beide spelers zetten hun paraaf of handtekening achterop. Onder couvert werd dat genoemd. En dus de situatie dat beiden de volgende zet van elkaar niet weten, net als in de partij. Met de opkomst van schaakengines heeft dit ritueel geen enkele zin meer.

Meer lezenAfbreken

Onleesbaar

De inkt is verbleekt of de letters zijn zomaar opeens te klein geworden of het handschrift van een arts of perkamentrollen in het Oud-Aramees. Of welke taal dan ook die je niet beheerst. Allemaal niet te lezen maar dit soort onleesbaarheid bedoel ik niet. Ik bedoel boeken waar je opgewekt aan begint, maar je komt er met geen mogelijkheid doorheen. Dat overkwam mij bijvoorbeeld met De Hobbit en In de Ban van de Ring van Tolkien. Is puur subjectief uiteraard. Terwijl ik de films prachtig vind. Of sommige boeken van grote Russische schrijvers. Als je de namen van alle in het boek voorkomende personages zou inkorten tot alleen de achternaam, is zo’n boek opeens de helft dunner. Dat zou al veel schelen, maar komt niet overeen met de Russische traditie om veel belang toe te kennen aan de combinatie voornaam – vadersnaam – achternaam. Daarnaast zijn er boeken waar ik niet eens meer aan beginnen wil. Na het overlijden van Tom Clancy bijvoorbeeld, worden nog steeds boeken uitgegeven met zijn naam groot op de voorkant. Geschreven door minder getalenteerde coauteurs in heel kleine letters ernaast. Maar wel met op het voorhoofd groot getatoeëerde dollartekens. Dat is marketing zegt u? Verneukerij komt dichter in de buurt!

Meer lezenOnleesbaar